Mózg oszukuje cię na wiele sposobów, robiąc to dla twojego dobra.

Jak mózg oszukuje? Bill Bryson „Ciało. Instrukcja dla użytkownika Spędzamy całe swoje życie w świecie, który jeszcze nie zaistniał. Mózg oszukuje cię na wiele sposobów, robiąc to dla twojego dobra. To, co widzisz, nie jest tym, czym rzeczywiście jest, ale tym, co podpowiada ci twój mózg, A to wcale nie to samo. Bill Bryson Najbardziej niezwykła rzecz we wszechświecie jest w twojej głowie. Można by przeszukać całą przestrzeń kosmiczną i nigdzie nie znaleźć czegoś równie wspaniałego, skomplikowanego i funkcjonalnego, jak te półtora kilograma gąbczastej masy ulokowanej pomiędzy uszami. Jeśli potraktować go jako zwykły przedmiot, to ten istny cud, jakim jest ludzki mózg, może się wydać nadzwyczaj nieatrakcyjny. Składa się na przykład w 75–80 procentach z wody, a resztę stanowią głównie tłuszcz i białko. Zdumiewające, że trzy tak zwyczajne substancje mogą się połączyć w sposób, który pozwala nam kształtować myśli, gromadzić wspomnienia, umożliwiać widzenie oraz doznania estetyczne, a także wiele innych czynności. Gdybyś mógł wyjąć go z czaszki, z pewnością byłbyś zdumiony, jaki jest delikatny. Konsystencja mózgu była porównywana do tofu, miękkiego masła lub nieco sztywniejszej panna cotty. Wielkim paradoksem jest to, że wszystko, co wiesz o świecie, zapewnia ci organ, który sam nigdy tego świata nie widział. Mózg działa w ciszy i mroku jak więzień w lochu. Nie ma receptorów bólu, a więc sam niczego nie odczuwa. Nigdy nie czuł ciepła słońca ani powiewu wiatru. Światem twojego mózgu jest strumień impulsów elektrycznych przypominający stukanie alfabetu Morse'a. I z tych obojętnych, surowych danych tworzy dla ciebie – całkiem dosłownie – żywy, trójwymiarowy, wciągający zmysłowo wszechświat. Twój mózg to ty. Reszta ciała to tylko hydraulika i rusztowanie. Gdy siedzisz sobie spokojnie, nic nie robiąc, twój mózg w ciągu 30 sekund przetwarza więcej informacji niż eksploatowany przez 30 lat bez przerwy Kosmiczny Teleskop Hubble'a. Wycinek kory mózgowej wielkości jednego milimetra sześciennego – czyli mniej więcej ziarenka piasku – może pomieścić dwa tysiące terabajtów informacji, co wystarczy do przechowywania wszystkich filmów, jakie kiedykolwiek wyprodukowano, łącznie z ich zwiastunami, lub około 1,2 miliarda kopii tej książki. Szacuje się, że ludzki mózg może przechować w sumie 200 eksabajtów informacji, co według „Nature Neuroscience" równa się „całej cyfrowej treści dzisiejszego świata". Jeżeli to nie jest najbardziej niezwykłą rzeczą we wszechświecie, to musielibyśmy poszukać jeszcze kilku cudów. Mózg jest często przedstawiany jako żarłoczny organ. Stanowi zaledwie 2 procent masy naszego ciała, ale zużywa aż 20 procent całej naszej energii. U noworodków zużywa nie mniej niż 65 procent. Dlatego właśnie dzieci niemal ciągle śpią – ich rosnący mózg je wyczerpuje. I dlatego mają tak dużo tkanki tłuszczowej, aby w razie potrzeby wykorzystać ją jako rezerwę energii. Twoje mięśnie zużywają jej wprawdzie jeszcze więcej – około jednej czwartej – z tym, że mięśni masz dużo; gdy porównamy takie same jednostki masy, okaże się, że ze wszystkich naszych narządów mózg jest zdecydowanie najdroższy. Ale za to niezwykle wydajny. Twój mózg potrzebuje tylko około 400 kalorii dziennie – mniej więcej tyle, ile zawiera jedna babeczka z jagodami. Spróbuj korzystać z laptopa przez 24 godziny, dysponując energią równą zawartości kalorycznej jednej muffinki i sprawdź, na ile wystarczy ci prądu. W przeciwieństwie do innych części ciała mózg spala owe 400 kalorii w stałym tempie, niezależnie od tego, co robisz. Niestety, ciężka praca umysłowa nie pomoże ci schudnąć. W zasadzie nie daje ona żadnych korzyści. Richard Haier, naukowiec z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Irvine, użył skanerów pozytonowej tomografii emisyjnej i zaobserwował, że najciężej pracujące mózgi są zazwyczaj najmniej produktywne. Odkrył, że te najbardziej wydajne potrafią szybko rozwiązać zadanie, a następnie wejść w swego rodzaju tryb czuwania. Mimo tak niebywałej mocy obliczeniowej w twoim mózgu nie ma nic, co byłoby wyłącznie ludzkie. Tworzą go dokładnie takie same elementy – neurony, aksony, zwoje nerwowe itd. – jak mózg psa czy chomika. Wieloryby i słonie mają znacznie większy mózg niż my, choć oczywiście mają też znacznie większe ciało. Ale nawet mysz skalowana do wielkości człowieka miałaby mózg równie duży co my, a wiele ptaków wypadłoby lepiej od nas. Okazuje się też, że ludzki mózg, jeśli chodzi o liczby, nie jest tak imponujący, jak dotąd uważano. Przez lata twierdzono, że ma 100 miliardów komórek nerwowych (neuronów), ale według obliczeń dokonanych przez brazylijską neurolog, Suzanę Herculano-Houzel, w 2015 roku liczba ta została oszacowana na 86 miliardów, co oznacza istotną degradację. Neurony nie przypominają innych komórek, które zwykle są zwarte i kuliste. Są długie i nitkowate, by lepiej przekazywać impulsy elektryczne z jednego na drugi. Główna nić neuronu nazywana jest aksonem. Na końcu rozdziela się na wzór gałęzi drzewa w rozszerzenia zwane dendrytami – jest ich nawet do 400 tysięcy. Niewielka przestrzeń między zakończeniami komórek nerwowych to synapsa. Każdy neuron łączy się z tysiącami innych neuronów, dając biliony połączeń – „w jednym centymetrze sześciennym tkanki mózgowej jest tyle powiązań, ile gwiazd w naszej Drodze Mlecznej", że zacytuję neuronaukowca, Davida Eaglemana. To właśnie ten złożony splot synaptyczny decyduje o naszej inteligencji, a nie sama liczba neuronów, jak kiedyś myślałem. Z pewnością najciekawsze i najbardziej niezwykłe jest to, że mózg jest nam zbędny. Aby przetrwać na Ziemi, nie musisz bowiem umieć komponować ani zgłębiać koncepcji filozoficznych – tak naprawdę wystarczyłoby myślenie na poziomie czworonogów. Dlaczego więc zainwestowaliśmy tyle energii w wykształcenie zdolności intelektualnych, których tak naprawdę nie potrzebujemy? To tylko jedna z wielu rzeczy o twoim mózgu, których on sam ci nie powie. Nic dziwnego, że jako najbardziej rozwinięty z naszych organów mózg ma więcej nazwanych funkcji i punktów orientacyjnych niż jakakolwiek inna część ciała, ale zasadniczo dzieli się on na trzy sekcje. Na wi