Hüzün

Czy są wśród nas ortodoksyjni Grecy? Prawosławni Rosjanie? Chciałabym spytać, jak czuje się prawosławny człowiek Wschodu, kiedy zwiedza Hagię Sophię obecnie. A zachodni chrześcijanin? Pytanie dotyczy też osób nie kwalifikujących się do wyżej wymienionych grup. Jakie uczucia Wam towarzyszą? Pierwszym wykładem w ramach Studium Chrześcijańskiego Wschodu, na którym byłam, była prelekcja nieżyjącej już i nieodżałowanej dr Iriny Tatarovej- teologa i bizantologa- o Hagii Sophii, czyli Świątyni Mądrości Bożej w Stambule. To było kilka lat temu, przed erą pandemii. Zanim Hagia Sophia decyzją prezydenta Erdogana stała się znów czynnym meczetem w 2020 roku. Gdy zapadła decyzja o ograniczeniu dostępu do parteru świątyni dla niemuzułmanów w 2024 roku, dr Irina przebywała już w miejscu, gdzie ten smutek jej, miejmy nadzieję, nie dosięga. Oprócz kilku skąpych notatek o historii Świątyni i wzmianki o legendzie dotyczącej budowy, oraz wiersza Mandelsztama, nic mi po tamtym wykładzie nie zostało. Nie zadawałam wtedy żadnych pytań wykładowczyni. Nie wiedziałam o co pytać, mało co wiedziałam, nie odróżniałam wtedy jeszcze zbyt dobrze deesis od Pantokratora i nigdy nie byłam w Stambule. Dziś, gdyby żyła, zapytałabym panią Irinę, jakie uczucia ma odwiedzając ten przybytek tak źle utrzymany, patrząc na odpadające tynki, wilgoć, zamaskowane twarze Serafinów, aresztowaną za białymi zasłonami Matkę Boską w absydzie, niszczejące ornamenty braci Fossati na galeriach jako marne substytuty bizantyjskich mozaik, podgniłe inskrypcje Nur Sura pod kopułą w miejscu niegdysiejszej olbrzymiej mozaiki Chrystusa Pantokratora… Czy miałaby wrażenie, że te grube szlachetne starożytne mury są jak uwięzione, ciasno obudowane osmańskimi budynkami? Że Świątynia jest ja