Deesis

Zachodnie malarskie przedstawienia religijne często mają w tak czy inaczej centralnie rozumianej części scenę Sądu Ostatecznego. Tak jest choćby w najważniejszym miejscu malarstwa białego człowieka (określenie Łysiaka, opisowe, nie deprecjonujące), a mianowicie kaplicy Scrovegnich w Padwie, gdzie, nota bene owa scena Sądu Ostatecznego stanowi akurat najsłabszą malarsko część całości .....Tak to bywa. Pomijając wszelkie Sykstyny i daleko lepsze od nich freski w Orvieto, chciałbym opowiedzieć o dwóch przedstawieniach Deesis w zupełnie innych częściach Europy, tłumacząc potem, co takiego wiąże scenę Deesis z Sądem Ostatecznym. Scena Deesis - słowo tłumaczone jako modlitwa, prośba- jest częstym przedstawieniem w twórczości związanej z Bizancjum. Jest to - zawsze przepełniona pięknem wyobrażenia pokory i poddania - scena w której tronujący Jezus Zwycięzca, jest proszony o łaskę nad ludzkością przez kolejne dwie postaci: Matkę Boską po prawej i Jana Chrzciciela po lewej stronie. W XII wieku (wg badań profesora Semavi Eyice, są też datowania na XIII wiek) w bazylice Mądrości Bożej w Konstantynopolu zwanym obecnie Stambułem, w galerii południowej na poziomie górnym powstała mozaika z przedstawieniem Deesis. Działanie silnego w tym miejscu światła oraz wilgoci nie obeszło się dobrze z dziełem, i jego dolne partie są bardzo niekompletne. Twarze jednak, oraz duża część postaci Jezusa i Jana, przetrwały. Ubrany w chiton i himation trzyma złotą księgę, prawą ręką czyni znak błogosławieństwa (biegli liniowo w swym rzemiośle czytelnicy tego tekstu na pewno już myślą - i mają rację - o porażeniu nerwu pośrodkowego, tak, tylko to się liczy, przecież to forum lekarzy). Głowa Jezusa otoczona aureolą z wpisanym w nią złotym krzyżem, jest owłosiona, spojrzenie Chrystusa jest spokojne, godne i mądre. Głowy Maryi i Jana są pochylone w pokornym geście, spojrzenia obojga są skierowane na okolice owej złotej księgi. Co jest w niej zapisane? Zapewne losy ludzkie i wyroki ostateczne z przyporządkowaniem do nieba i do otchłani. Choć nie wiadom